Omgaan met Vastzitten in het leven
Marieke werd vorige week 34. Zelfde appartement. Dezelfde functietitel die ze al vier jaar heeft. Dezelfde route naar werk, dezelfde lunchplek, dezelfde vrijdagavond routine met vriendinnen die gestopt waren met vragen over haar dromen. Niet omdat het ze niet kon schelen. Omdat zij er zelf niet meer over begon.
Het ergste? Er was eigenlijk niks mis. Haar leven zag er van buitenaf prima uit. Goed zelfs. Maar van binnen voelde ze zich als een plaat die blijft hangen, die steeds dezelfde drie seconden afspeelt. Ze werd soms wakker om drie uur ’s nachts met dit verstikkende gevoel op haar borst, geen angst precies, meer… afwezigheid. Alsof ze ergens anders zou moeten zijn, iets anders zou moeten doen, iemand anders zou moeten zijn, maar ze had geen idee wie of wat of waar.
Haar therapeut bleef vragen: “Wat wil je veranderen?” En dat was nou juist het probleem. Ze wist het niet. Het vastzitten ging niet over één specifiek ding dat fout was. Het ging erom dat alles… bevroren voelde. Alsof het leven op pauze was gezet en vergeten was weer op play te drukken.
Deze specifieke vorm van verlamming—waar niks catastrofaal fout is maar alles sluimerend voelt—is niet uniek voor onze generatie. De oude Chinezen hadden er een term voor. Middeleeuwse mystici schreven erover. Holocaustoverlevenden beschreven het. Het gevoel dat je leeft maar niet echt leven. Dat je beweegt maar nergens naartoe gaat.
Je bent niet de eerste die dit draagt
Stemmen door de tijd
Vier stemmen, gescheiden door eeuwen en continenten, begrepen allemaal wat het betekent als de stroom van het leven ophoudt te stromen. Wat zij ontdekten zal je misschien verbazen. Geen van hen zei “probeer harder” of “maak een plan.” Ze zeiden iets vreemders. Iets over water, en duisternis, en de wijsheid van niet forceren.
“Als ik loslaat wat ik ben, word ik wat ik zou kunnen zijn.”
Lao Tzu — Chinese filosoof, 6e eeuw v.Chr.
Tao Te Ching
Lao Tzu bracht zijn leven door met het observeren van water. Hoe het om obstakels heen beweegt in plaats van er tegenaan te beuken. Hoe het scheurtjes vindt, lager gelegen grond zoekt, nooit vecht. In de Tao Te Ching komt hij steeds terug op dit beeld: het zachtste ter wereld kan het hardste overwinnen. Maar je moet eerst stoppen met proberen hard te zijn. Als je vastloopt, suggereert Lao Tzu dat je te stevig vasthoudt aan wie je denkt te moeten zijn. Het losraken komt niet van meer inspanning, meer plannen, meer kracht. Het komt van loslaten. Van de stroom je vorm laten bepalen in plaats van eisen dat de stroom van richting verandert. Wat als het probleem niet is dat je vastzit? Wat als het is dat je stil staat terwijl je zou moeten drijven?
“Niets is voor altijd, behalve verandering.”
Boeddha — Dhammapada
Boeddha’s inzicht was anders maar verwant. Hij merkte op dat lijden voortkomt uit willen dat dingen hetzelfde blijven. We klampen ons vast aan identiteiten, situaties, versies van onszelf die al aan het oplossen zijn. Het vastzitten dat jij voelt? Het zou wel eens de spanning kunnen zijn tussen de persoon die je was en de persoon die je aan het worden bent. Je oude leven past niet meer, maar je hebt jezelf nog niet toegestaan het nieuwe te betreden. Je zit in die verschrikkelijke tussenplek, één voet in elke wereld, niet in staat te bewegen omdat je weigert te kiezen. Boeddha zou zeggen dat het loskomen begint op het moment dat je accepteert dat dit hoofdstuk voorbij is. Niet volgende maand. Niet als je alles hebt uitgezocht. Nu. De verandering is al gebeurd. Je doet alleen nog alsof dat niet zo is.
“Als we een situatie niet meer kunnen veranderen, worden we uitgedaagd om onszelf te veranderen.”
Viktor Frankl — De zin van het bestaan
Frankl schreef zijn beroemdste boek in de kampen. Auschwitz. Dachau. Plekken waar vooruitgang letterlijk onmogelijk was. En toch merkte hij iets op: de gevangenen die overleefden waren niet per se de sterksten of de meest optimistischen. Het waren degenen die betekenis vonden in het huidige moment, zelfs als dat moment de hel was. Als Marieke zegt dat ze vastloopt, zou Frankl vragen: vastzitten in wat? Een baan? Een stad? Of vastzitten in een verhaal over wie je zou moeten zijn? Want als het verhaal de kooi is, dan is de deur altijd al open geweest. Je bent alleen bang om erdoorheen te lopen omdat je aan de andere kant niet weet wie je zult zijn. Frankl ontdekte dat vrijheid niet gaat over je omstandigheden veranderen. Het gaat over claimen dat jij de auteur bent van wat die omstandigheden betekenen.
Rumi leefde in een tijd en plaats van strikte religieuze regels, sociale hiërarchieën, verwachte paden. En hij gooide het allemaal overboord om te dansen. Letterlijk. Hij draaide in cirkels, schreef extatische poëzie over liefde en verlangen, en vertelde iedereen die wilde luisteren hun diepste verlangen te volgen, niet hun plicht. Als je vastloopt, fluistert Rumi: je kent de weg eruit al. Je hebt het altijd geweten. Maar het pad vereist dat je iets meer wilt dan goedkeuring, meer dan zekerheid, meer dan het vermijden van het teleurstellen van mensen die al vrede hebben gesloten met hun eigen vastzijn. Er is iets dat aan je trekt. Je voelt het om drie uur ’s nachts. Je voelt het als je iemand anders een risico ziet nemen. Die vreemde trek—dat is geen verwarring. Dat is je leven dat probeert te gebeuren. Stop met analyseren en volg het.
“Laat jezelf stilletjes trekken door de vreemde aantrekkingskracht van wat je echt liefhebt. Het zal je niet misleiden.”
Rumi — Perzische dichter, 13e eeuw
De Masnavi
Wat hen verbindt
Wat zij allen begrepen
Dit begrepen ze allemaal: vastzitten is geen probleem om op te lossen. Het is een drempel. Een plek waar een oude versie van je aan het sterven is en een nieuwe nog niet geboren is. Lao Tzu zegt laat los. Boeddha zegt accepteer de verandering. Frankl zegt herschrijf de betekenis. Rumi zegt volg de trek. Ze wijzen allemaal naar dezelfde waarheid.
Het vastzitten is geen straf. Het is dracht. Je bent niet kapot. Je bent aan het worden. En worden voelt altijd zo—donker, verwarrend, alsof er niks gebeurt. Tot plotseling alles anders is.
Voordat je gaat
Een Moment voor Jou
Als je nu in dat drie-uur-‘s-nachts gevoel zit, je afvragend wanneer je leven eindelijk weer in beweging komt, misschien is dit je toestemming. Niet om het allemaal uitgedokterd te hebben. Niet om het perfecte plan te maken. Gewoon om één kleine stap te zetten in de richting van die vreemde trek waar Rumi het over heeft. Één gesprek. Één sollicitatie. Één eerlijke erkenning dat waar je bent niet is waar je wilt blijven. Voor begeleide meditaties en dagelijkse reflecties over levensovergangen, ontdek InnerCalm+.
Deze inhoud is alleen bedoeld ter informatie en is geen vervanging voor professioneel medisch advies, diagnose of behandeling. Als je worstelt met mentale gezondheidsproblemen, raadpleeg dan een gekwalificeerde zorgverlener.
This post is also available in:
